سکته مغزی از فوریت‌های پزشکی است که در اثر انسداد جریان خون به بخشی از مغز یا پارگی یکی از رگ‌های مغزی رخ می‌دهد. شناخت علائم هشداردهنده و مراجعه فوری برای دریافت خدمات درمانی می‌تواند در کاهش خطر مرگ و ناتوانی‌های ناشی از این عارضه نقش مهمی داشته باشد.
سکته مغزی زمانی اتفاق می‌افتد که خون‌رسانی به بخشی از مغز مختل شود. در این شرایط، سلول‌های مغزی ممکن است به‌سرعت آسیب ببینند و پیامدهایی مانند اختلال حرکتی، مشکلات گفتاری و کاهش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره ایجاد شود. بر اساس اطلاعات سازمان جهانی بهداشت، در سال ۲۰۲۱ حدود ۱۱.۹ میلیون مورد جدید سکته مغزی در جهان ثبت شده است.
علائم سکته مغزی را جدی بگیرید
علائم سکته مغزی معمولاً به‌طور ناگهانی ظاهر می‌شوند. مهم‌ترین نشانه‌هایی که باید به آن‌ها توجه کرد عبارت‌اند از:
- افتادگی یک سمت صورت: هنگام لبخند زدن، یک سمت صورت پایین‌تر می‌افتد.
- ضعف یا بی‌حسی دست و پا: به‌ویژه در یک سمت بدن؛ ممکن است فرد نتواند هر دو دست خود را به‌طور یکسان بالا نگه دارد.
- اختلال در گفتار: صحبت کردن نامفهوم، دشواری در بیان کلمات یا درک صحبت دیگران.
- اختلال ناگهانی بینایی: کاهش یا از دست رفتن بینایی در یک یا هر دو چشم.
- سرگیجه و اختلال تعادل: بروز ناگهانی سرگیجه، ناهماهنگی حرکات یا دشواری در راه رفتن.
بروز ناگهانی هر یک از این علائم می‌تواند نشانه سکته مغزی باشد و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
در صورت مشاهده علائم چه باید کرد؟
در صورت مشاهده علائم مشکوک به سکته مغزی، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و زمان شروع علائم یا آخرین زمانی را که فرد در وضعیت طبیعی بوده است، به نیروهای اورژانس اطلاع دهید.
در چنین شرایطی:
- منتظر برطرف شدن خودبه‌خودی علائم نمانید؛ حتی اگر نشانه‌ها پس از چند دقیقه از بین بروند.
- به فرد غذا، نوشیدنی یا دارو، به‌ویژه آسپرین، خودسرانه ندهید؛ زیرا ممکن است سکته ناشی از خونریزی مغزی باشد.
- برای مراجعه به بیمارستان، منتظر تشدید علائم نمانید و انتقال بیمار را به تأخیر نیندازید.
- زمان شروع علائم را به خاطر بسپارید؛ این اطلاعات در انتخاب روش درمان مؤثر است.
سرعت دریافت خدمات درمانی اهمیت زیادی دارد. برخی درمان‌های سکته مغزی ناشی از انسداد رگ، در صورت تشخیص مناسب، تنها در بازه زمانی محدودی قابل انجام هستند. تشخیص نوع سکته با بررسی‌های پزشکی و تصویربرداری مغزی انجام می‌شود.
فشارخون بالا؛ مهم‌ترین عامل خطر قابل کنترل
عوامل مختلفی در بروز سکته مغزی نقش دارند که برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
- فشارخون بالا؛
- مصرف دخانیات و قرار گرفتن در معرض دود آن؛
- افزایش چربی خون؛
- دیابت و بالا بودن قند خون؛
- اضافه‌وزن و چاقی؛
- کم‌تحرکی و تغذیه ناسالم، به‌ویژه مصرف زیاد نمک؛
- برخی بیماری‌های قلبی، از جمله اختلالات ریتم قلب.
سن بالا و سابقه سکته مغزی نیز از عوامل افزایش‌دهنده خطر هستند. اگرچه برخی عوامل خطر قابل تغییر نیستند، کنترل عوامل قابل پیشگیری می‌تواند احتمال ابتلا را کاهش دهد.
چگونه از سکته مغزی پیشگیری کنیم؟
- اصلاح سبک زندگی و پیگیری وضعیت سلامت، نقش مهمی در کاهش خطر سکته مغزی دارد. برای پیشگیری، توصیه می‌شود:
- فشارخون خود را به‌طور منظم بررسی و در صورت بالا بودن، طبق نظر پزشک درمان کنید.
- مصرف نمک، غذاهای پرچرب و مواد غذایی پرقند را کاهش دهید و میوه و سبزی بیشتری مصرف کنید.
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید؛ برای بیشتر بزرگسالان، دست‌کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته توصیه می‌شود.
- از مصرف دخانیات خودداری کنید.قند و چربی خون را کنترل کنید و بیماری‌های زمینه‌ای را تحت نظر پزشک پیگیری کنید.
- در صورت ابتلا به بیماری‌های قلبی یا داشتن سابقه سکته، توصیه‌های درمانی را جدی بگیرید و داروها را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
توان‌بخشی؛ بخشی مهم از مسیر بهبودی
برخی بیماران پس از سکته مغزی با مشکلاتی مانند ضعف اندام‌ها، اختلال گفتار، دشواری در بلع یا کاهش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره روبه‌رو می‌شوند. توان‌بخشی متناسب با شرایط بیمار، از جمله فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی، می‌تواند به بهبود عملکرد و افزایش استقلال فرد کمک کند. آغاز توان‌بخشی پس از پایدار شدن وضعیت پزشکی بیمار و طبق نظر تیم درمان اهمیت دارد.
پیام پایانی:
سکته مغزی ممکن است ناگهانی رخ دهد، اما شناخت علائم هشداردهنده، تماس فوری با اورژانس ۱۱۵ و کنترل عوامل خطر می‌تواند در نجات جان افراد و کاهش عوارض این بیماری مؤثر باشد.
