به گزارش پایگاه خبری شهر اصیل و به نقل از چیلان در اقتصادهای در حال توسعه هنگامی که یک بنگاه عظیم تولیدکننده، طوفان کاملی از جهش نرخ خوراک انرژی، رکود عمیق بازار داخل و سایه سنگین تنش‌های ژئوپلیتیک مواجه می‌شود، واکنش طبیعی آن انقباض ساختاری و سقوط در زنجیره ارزش جهانی است.
اما تقاطع داده‌های انجمن جهانی فولاد در سال ۲۰۲۵، راوی پارادوکسی تامل‌برانگیز است: فولاد مبارکه نه تنها در این طوفان جان سالم به در برده، بلکه در رتبه‌بندی غول‌های جهانی به پیش تاخته است.
برای درک این تاب‌آوری، باید از تحلیل‌های خطی و حسابداری فاصله گرفت و این پدیده را از دریچه پویایی‌شناسی استراتژی رقابتی کالبدشکافی کرد.
آرایش جدید در شطرنج جهانی؛
پیش از ورود به زمین بازی ایران، نگاهی به تحولات ۵۰ فولادساز برتر جهان نشان می‌دهد که تاب‌آوری به یک چالش جهانی تبدیل شده است.
اژدهای سرخ، بائواستیل، اگرچه همچنان در قله ایستاده، اما انقباض تولید آن از ۱۳۰ به ۱۲۴ میلیون تن، سیگنال روشنی از ترکیدن حباب مسکن چین و الزام به ادغام‌های دردناک ساختاری است.
در مقابل، نیپون استیل ژاپن با تکیه بر استراتژی توسعه فناوری و تصاحب بازارهای فرامرزی، تولید خود را به مرز ۵۸ میلیون تن رسانده و رتبه سوم را از چینی‌ها ربوده است.
همزمان، جهش شرکت‌هایی نظیر Tosyalı ترکیه (رتبه ۳۲) و Hoa Phat ویتنام (رتبه ۳۸)، نشان‌دهنده شیفت پارادایم به سمت ناسیونالیسم صنعتی و منطقه‌ای شدن زنجیره ارزش فولاد است.
در این کارزار، کارنامه فولاد مبارکه به شرح زیر است:
| شاخص عملیاتی | گزارش ۲۰۲۵ (داده‌های ۲۰۲۴) | گزارش ۲۰۲۶ (داده‌های ۲۰۲۵) | وضعیت تغییرات |
| رتبه جهانی | ۴۴ | ۴۳ | ۱ پله صعود |
| حجم تولید | ۱۰.۱۹ میلیون تن | ۱۰.۲۹ میلیون تن | ۱۰۰ هزار تن افزایش |
| جایگاه در منطقه (MENA) | بزرگ‌ترین تولیدکننده | بزرگ‌ترین تولیدکننده | تثبیت هژمونی منطقه |
صعود به رتبه ۴۳ جهان و پشت سر گذاشتن رقبای قدرتمندی چون MMK روسیه (که به رتبه ۴۴ سقوط کرد)، تصادفی نیست.
این دستاورد، محصول پیاده‌سازی مو به موی الگوهای رهبران جهانی صنعت فولاد در یک اتمسفر به شدت بی‌ثبات است.
فرار از تله کالایی شدن
در چارچوب ذهنی استراتژی رقابتی، بنگاهی که مزیت خود را صرفاً بر رانت منابع ارزان بنا کند، با اولین شوک قیمتی فرو می‌پاشد.
فولاد مبارکه برای خنثی‌سازی نیروهای مخرب محیطی، سه شیفت استراتژیک کلاسیک را عملیاتی کرده است:
۱. بازتولید «رهبری هزینه» از طریق اقتصاد مقیاس:
در تکنولوژی احیای مستقیم (DRI)، گاز طبیعی گلوگاه حیات است. جهش ۶۶ درصدی نرخ گاز در سال گذشته می‌توانست حاشیه سود مبارکه را ببلعد.
اما استراتژی شرکت، پاسخی از جنس مدل دهه ۹۰ میلادی پوسکو کره جنوبی بود: سرشکن کردن هزینه‌های ثابت از طریق حفظ حداکثری تولید (عبور از مرز ۱۰ میلیون تن) و بهینه‌سازی راندمان خطوط تابعه. در صنعتی با ساختار سرمایه‌بر، مقیاس تولید، تنها سپر دفاعی در برابر تورم نهاده‌هاست.
۲. استراتژی «تمایز» و فرار از اقیانوس قرمز
زمانی که بازار داخلی درگیر رکود تورمی است، رقابت بر سر فروش محصولات تجاریِ ساده، یک خودکشی استراتژیک است. مبارکه، همانند الگوی آرسلور میتال در اروپا با توسعه سبد محصولات آلیاژی و گریدهای خودرویی با استحکام بالا (AHSS)، تولید آزمایشی فولادهای الکتریکی (سیلیسی) در سبا، و گریدهای APIX60 برای صنعت نفت، خود را از یک تولیدکننده کالا به یک تأمین‌کننده «راهکار» ارتقا داده است.
این محصولات با حاشیه سود بالا، اثرات مخرب قیمت‌گذاری دستوری در محصولات پایه را خنثی می‌کنند.
۳. پایان عصر چانه‌زنی
وابستگی به زیرساخت‌های دولتی (برق و آب)، پاشنه آشیل فولادسازان ایرانی است (اهرم قدرت تأمین‌کننده در مدل پورتر). فولاد مبارکه با تغییر استراتژی از چانه‌زنی با دولت به سرمایه‌گذاری در زیرساخت، قواعد بازی را تغییر داد. راه‌اندازی فاز اول نیروگاه خورشیدی آفتاب شرق توسط «صناپ» و تسریع در مگاپروژه انتقال آب دریای عمان، ریسک توقف تولید را از یک متغیر برون‌زا به یک ریسک قابل مدیریتِ درون‌سازمانی تبدیل کرد.
عبور از سقف شیشه‌ای
صعود یک‌پله‌ای در رده‌بندی جهانی، تأییدی بر انعطاف‌پذیری و چابکی مدل هلدینگی فولاد مبارکه است. با این حال، فاصله این شرکت با جمع ۲۰ فولادساز برتر دنیا (باشگاه ۲۰ میلیون تنی‌ها)، نیازمند چیزی بیش از تاب‌آوری است.
پر کردن این شکاف، در گرو بهره‌برداری سریع و دقیق از مگاپروژه استراتژیک «نورد گرم ۲» است.
این پروژه که ظرفیت ورق‌های کیفی را ۴.۲ میلیون تن افزایش خواهد داد، همان نقطه‌عطفی است که می‌تواند جایگاه مبارکه را از یک هژمون منطقه‌ای، به یک بازیگر تعیین‌کننده در لیگ جهانی ارتقا دهد.
کارنامه سال گذشته نشان داد شرکتی که ساختار هزینه‌های خود را مهندسی کرده و مزیت رقابتی‌اش را از “یارانه انرژی” به “هوشمندی استراتژیک” تغییر داده، حتی در طوفان نیز می‌داند چگونه فیل را به رقص درآورد.
