به گزارش پایگاه خبری شهر اصیل و به نقل از پایگاه اطلاعرسانی وزارت نیرو(پاون) بررسی تحولات اخیر صنعت برق کشورهای همجوار و منطقه نشان میدهد که سه محور اصلی شامل توسعه زیرساختهای انتقال برق فرامرزی، افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر همراه با سامانههای ذخیرهسازی انرژی و تقویت یکپارچگی شبکههای منطقهای در صدر برنامههای توسعهای کشورها قرار گرفته است.
در حوزه توسعه شبکه انتقال، کشورهایی نظیر آذربایجان، ارمنستان، ترکمنستان و عراق سرمایهگذاری گستردهای برای افزایش ظرفیت تبادلات برقی و ایجاد کریدورهای جدید انتقال انرژی انجام دادهاند. در این میان، موقعیت جغرافیایی جمهوری اسلامی ایران و اتصال انرژی با اکثر کشورهای همسایه، همچنان یک مزیت راهبردی برای ایفای نقش هاب تبادل برق در منطقه محسوب میشود.
در بخش انرژیهای تجدیدپذیر، کشورهای حوزه خلیج فارس به ویژه امارات متحده عربی، عربستان سعودی، عمان و قطر با سرعت بالایی در حال توسعه نیروگاههای خورشیدی در مقیاس گیگاواتی و سامانههای ذخیرهسازی انرژی هستند. در حالی که ایران از ظرفیت فنی و اقلیمی بسیار مناسبی در حوزه انرژی خورشیدی و بادی برخوردار است، سرعت توسعه ظرفیتهای تجدیدپذیر در بسیاری از کشورهای منطقه طی سالهای اخیر بیشتر بوده و ضرورت تسریع سرمایهگذاری در این بخش را بیش از پیش نمایان میسازد.
از منظر پایداری و قابلیت اطمینان شبکه نیز برخی کشورهای منطقه با بهرهگیری گسترده از فناوریهای شبکه هوشمند، ذخیرهسازهای انرژی و سامانههای کنترل پیشرفته، برنامههای مشخصی برای افزایش تابآوری شبکه برق خود اجرا کردهاند. در مقابل، شبکه برق ایران با وجود گستردگی جغرافیایی، سطح بالای اتصال سراسری و تجربه موفق بهرهبرداری از یکی از بزرگترین شبکههای برق منطقه(همچنان که در دوران بحران جنگ تحمیلی رمضان این نقش را برای عراق ایفا نمود)، برای پاسخگویی به رشد مصرف و توسعه منابع پراکنده نیازمند تداوم نوسازی تجهیزات، توسعه زیرساختهای دیجیتال و افزایش ظرفیت ذخیرهسازی انرژی خواهد بود.
در مجموع، روندهای منطقهای نشان میدهد که آینده صنعت برق بر پایه شبکههای هوشمند، ذخیرهسازهای انرژی، انرژیهای تجدیدپذیر و توسعه دیپلماسی برق شکل خواهد گرفت. ایران با برخورداری از موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز، ظرفیت بالای تولید برق و ارتباط فنی و برقی با کشورهای متعدد منطقه، از ظرفیت مناسبی برای ایفای نقش محوری در بازار برق منطقهای برخوردار است؛ مشروط بر آنکه توسعه زیرساختهای انتقال، افزایش ظرفیت تبادلات بینالمللی و تسریع در توسعه فناوریهای نوین صنعت برق با جدیت دنبال شود.
در ادامه خلاصه ای از آخرین وضعیت شبکه های برق جهان با استناد به گزارش دفتر برنامه ریزی کلان برق و انرژی وزارت نیرو در اردیبهشت و خرداد ماه 1405 ارائه می شود.
آذربایجان؛ توسعه شبکه ۵۰۰ کیلوولت و آمادگی برای پذیرش انرژیهای تجدیدپذیر
شرکت آذرانرژی در قالب پروژه AZURE و با حمایت مالی بانک جهانی، اجرای خط انتقال ۵۰۰ کیلوولت به طول ۲۳۵ کیلومتر را آغاز کرده است. این پروژه با هدف تقویت شبکه فوق توزیع و تسهیل اتصال ظرفیتهای جدید انرژی تجدیدپذیر به شبکه سراسری اجرا میشود.
همزمان، مقامات انرژی آذربایجان اعلام کردهاند که این کشور تا پایان سال ۲۰۲۷ ظرفیت پذیرش ۲ گیگاوات انرژی تجدیدپذیر جدید را در شبکه برق خود فراهم خواهد کرد. توسعه سامانههای ذخیرهسازی انرژی (BESS) در پستهای کلیدی از جمله اقدامات پشتیبان این برنامه محسوب میشود.
ارمنستان؛ پیشرفت پروژه راهبردی خط ۴۰۰ کیلوولت ایران–ارمنستان
پروژه احداث خط انتقال ۴۰۰ کیلوولت ایران–ارمنستان به پیشرفت حدود ۸۵ درصدی رسیده و پیشبینی میشود تا پایان سال ۲۰۲۶ به بهرهبرداری برسد. با تکمیل این طرح، ظرفیت تبادل برق میان دو کشور از ۳۵۰ مگاوات به ۱۲۰۰ مگاوات افزایش خواهد یافت.
همچنین ارمنستان با جذب ۱۳۵ میلیون یورو کمک مالی از اتحادیه اروپا و بانک توسعه آلمان، اجرای پروژه توسعه شبکه انتقال قفقاز را در دستور کار قرار داده است؛ پروژهای که با هدف افزایش تبادلات برق منطقهای و ارتقای امنیت انرژی دنبال میشود.
افغانستان؛ توسعه زیرساختها و کاهش وابستگی به واردات برق
افغانستان قرارداد واردات برق از ایران برای سال ۱۴۰۵ را تمدید کرده و همزمان چندین پروژه زیرساختی برق به ارزش بیش از ۶۲ میلیون دلار را در استانهای شمالی آغاز کرده است.
در بخش تولید نیز قرارداد احداث پنج نیروگاه جدید با ظرفیت مجموع ۸۴۵ مگاوات شامل نیروگاههای خورشیدی و زغالسنگی منعقد شده است. این اقدامات در راستای کاهش وابستگی این کشور به واردات برق و پاسخگویی به رشد تقاضای مصرف انجام میشود.
پروژه منطقهای CASA-1000 نیز با پیشرفت حدود ۸۰ درصدی در خاک افغانستان در حال اجراست و انتظار میرود پس از تکمیل، درآمد قابل توجهی از محل ترانزیت برق برای این کشور ایجاد کند.
کشورهای حاشیه خلیج فارس؛ شتاب در توسعه انرژیهای پاک
امارات متحده عربی رکورد جدیدی در شاخص قابلیت اطمینان شبکه برق ثبت کرده و میانگین خاموشی مشترکان را به کمتر از یک دقیقه در سال کاهش داده است. این کشور همچنین برنامه توسعه بیش از ۳۰ گیگاوات ظرفیت خورشیدی و ۸ گیگاوات سامانه ذخیرهسازی انرژی را آغاز کرده است.
در بحرین نیز مناقصه بینالمللی احداث نیروگاه خورشیدی بزرگ «بلاج الجزایر» با هدف تنوعبخشی به سبد انرژی و تقویت امنیت انرژی آغاز شده است.
عمان نیز ضمن اجرای پروژههای بزرگ خورشیدی و ذخیرهسازی انرژی، سرمایهگذاری گستردهای در توسعه زیرساختهای باتری و شبکه انتقال برق در برنامه پنجساله خود پیشبینی کرده است.
پاکستان؛ تداوم چالشهای ساختاری صنعت برق
پاکستان در ماههای اخیر با کمبود سوخت و محدودیت تأمین انرژی مواجه بوده و در برخی مناطق خاموشیهای گسترده را تجربه کرده است. با این حال، توسعه نیروگاههای خورشیدی خانگی با ظرفیت حدود ۸۰۰۰ مگاوات نقش مهمی در کاهش فشار بر شبکه برق این کشور ایفا کرده است.
همچنین برای رفع مشکلات تأمین برق بندر گوادر، احداث نیروگاه مستقل و سامانه ذخیرهسازی انرژی در دستور کار دولت پاکستان قرار گرفته است.
ترکمنستان؛ تقویت همکاریهای برقی با ایران
ترکمنستان احداث خط انتقال ۴۰۰/۵۰۰ کیلوولت «ماری–مشهد» را در برنامه توسعه اقتصادی و سرمایهگذاری سال ۲۰۲۶ خود قرار داده است. این پروژه از جمله طرحهای کلیدی توسعه همکاریهای انرژی میان ایران و ترکمنستان محسوب میشود.
همزمان این کشور برنامههای توسعه صادرات برق و افزایش ظرفیت تولید را با هدف گسترش بازارهای منطقهای دنبال میکند.
ترکیه؛ جهش ظرفیت خورشیدی و توسعه تجدیدپذیرها
ظرفیت نصبشده نیروگاههای خورشیدی ترکیه از مرز ۲۵ هزار مگاوات عبور کرده و این کشور هدفگذاری دستیابی به ۱۲۰ هزار مگاوات ظرفیت خورشیدی و بادی تا سال ۲۰۳۵ را اعلام کرده است.
افزایش تولید برق تجدیدپذیر موجب کاهش قابل توجه قیمت برق در بازار عمدهفروشی این کشور شده و بخشی از آثار افزایش هزینههای واردات انرژی را جبران کرده است.
عراق؛ تداوم نگرانیها درباره تأمین برق تابستان
عراق با وجود ازسرگیری واردات گاز از ایران همچنان با خطر کمبود برق در تابستان ۲۰۲۶ مواجه است. برآوردها نشان میدهد شکاف میان ظرفیت تولید و اوج تقاضای برق این کشور ممکن است به حدود ۲۷ هزار مگاوات برسد.
در همین راستا، پروژههای اتصال شبکه برق عراق به ترکیه، کشورهای حاشیه خلیج همیشه فارس و اردن با هدف تنوعبخشی به منابع تأمین انرژی در حال تکمیل است.
روسیه و قزاقستان؛ توسعه صادرات برق و سرمایهگذاری در زیرساختها
روسیه از رشد صادرات برق در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ خبر داده و همزمان بر تداوم همکاریهای انرژی با جمهوری اسلامی ایران تأکید کرده است. در مقابل، کارشناسان این کشور نسبت به فرسودگی زیرساختهای تولید و انتقال برق و نیاز به سرمایهگذاری گسترده هشدار دادهاند.
قزاقستان نیز برنامه توسعه ۱۰ گیگاوات ظرفیت تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۵، احداث نیروگاههای جدید بادی و سیکل ترکیبی و توسعه صنعت هستهای را دنبال میکند.
